Onderhoud en/of vervanging uitstellen, te weinig budget reserveren of wettelijke verplichtingen over het hoofd zien: het kan grote gevolgen hebben voor de veiligheid en het beheer van gebouwen. Toch is onderhoud bij veel organisaties nog altijd een sluitpost, signaleren Leo Stehouwer en Danny van Oudenaarden, docenten Installaties en Onderhoud bij BOB-KOB. En dat terwijl gebouwen steeds complexer worden en de behoefte aan technische kennis groeit.
Gebouwen worden technisch steeds complexer. Installaties spelen een steeds grotere rol en vragen meer aandacht bij het beheer en onderhoud. “Zeker in combinatie met verduurzaming gebeurt er veel”, vertelt Leo. “Er komen nieuwe installaties bij en ook nieuwe wet- en regelgeving. Het is continu in verandering.” Volgens Danny is het bijhouden van die regels een van de grootste uitdagingen voor gebouwbeheerders. “Je moet weten wat er daadwerkelijk gedaan moet worden.”
Daarnaast vraagt verduurzaming om nieuwe keuzes. Stijgende energieprijzen en duurzaamheidsdoelstellingen maken het noodzakelijk om kritisch naar gebouwen en installaties te kijken. Wat moet worden aangepast of vervangen? En wat betekent dat voor het toekomstige onderhoud?
Niet alleen de techniek verandert. Ook de achtergrond van gebouwbeheerders wordt diverser. “Vroeger hadden gebouwbeheerders vaak een technische opleiding”, vertelt Leo. “Nu zie je ook mensen met een facilitaire achtergrond. Die moeten op het gebied van installatietechniek en bouwkunde worden bijgeschoold.”
Volgens Leo is technische kennis onder gebouwbeheerders niet meer vanzelfsprekend. Daardoor zijn degenen die onderhoud aansturen of begeleiden niet altijd voldoende op de hoogte van de geldende eisen. “En als iets niet bekend is, wordt het ook niet uitgevoerd.”
Leo noemt een training bij een gemeente als voorbeeld. Daar bleken medewerkers niet op de hoogte van bepaalde voorschriften voor loden waterleidingen in schoolgebouwen. “Als je niet weet dat iets moet worden aangepakt, kun je de verantwoordelijke partijen er ook niet op aanspreken.”
Een ander knelpunt is de financiering. “Onderhoud is heel vaak een sluitpost”, zegt Leo. Danny herkent dat. Vooral bij organisaties waar gebouwonderhoud niet tot de kerntaken behoort, schiet het er volgens hem regelmatig bij in. “Neem scholen, kinderdagverblijven en zorginstellingen. Daar gaat het meeste geld naar het primaire proces: de zorg. Hoe graag ze ook willen, er blijft niet altijd voldoende over voor het onderhoud van installaties. Daardoor kunnen ook wettelijke verplichtingen onder druk komen te staan.”
Wel ziet Danny een positieve ontwikkeling. Steeds meer organisaties werken met onderhoudsstrategieën en meerjarenbegrotingen. “Maar veel organisaties zijn nog niet zover. Dan wordt er op het laatst geld bij elkaar geschraapt om het onderhoud uit te voeren.” Juist daarom pleit hij ervoor om onderhoud structureel onderdeel te maken van de begroting. Door tijdig budget te reserveren, kunnen organisaties onderhoud en vervanging beter plannen.
Ook het tekort aan technisch personeel houdt de sector bezig. Leo ziet dat de instroom van vakmensen onder druk staat, terwijl de vraag naar onderhoud blijft bestaan. Hoe lastig het kan zijn om een vakman te vinden, blijkt uit een verhaal dat hij tijdens een training hoorde. “Iemand had vijf bedrijven gebeld met de vraag of ze zijn cv-ketel wilden onderhouden. Maar hij kreeg overal nul op het rekest.”
Volgens Leo vraagt die schaarste om een andere aanpak. Opleiding en bijscholing worden steeds belangrijker, zeker nu ook zij-instromers hun weg vinden naar technisch gebouwbeheer.
Automatisering en kunstmatige intelligentie kunnen helpen om onderhoud slimmer te organiseren, maar vervangen de vakman niet, benadrukt Leo. “Het echte ambachtelijke werk, dingen onderhouden en servicen, blijft mensenwerk.”
Ook Danny verwacht dat de behoefte aan technisch beheerders alleen maar blijft bestaan. “Nieuwbouw kent pieken en dalen, maar bestaande gebouwen hebben altijd onderhoud nodig.” Goed gebouwonderhoud begint dan ook niet bij het oplossen van storingen, maar bij tijdig plannen, voldoende budget en de kennis om de juiste keuzes te maken.
Vijf aandachtspunten voor goed gebouwonderhoud
Welke installaties vragen welk onderhoud? Welke regels gelden en waar moet je op letten? In de vijfdaagse module Installaties en Onderhoud krijg je de kennis om onderhoud beter te beoordelen, te plannen en te begeleiden. Met volop aandacht voor de praktijk.